Köpeklerde Patella Çıkığı
Konu Başlıkları
Köpeğiniz yürürken bir anda arka bacağını havaya kaldırıp birkaç adım sonra sanki hiçbir şey olmamış gibi devam ediyorsa, bunu öylesine bir hareketmiş gibi algılamanız veya patisine bir şeyler değip geçmiş gibi düşünmeniz çok olasıdır. Oysa bazen bu küçük gibi görünen hareketin arkasında, sandığınızdan daha önemli bir sorun yatıyor olabilir: Evet, patella çıkığı…
Patella, yani diz kapağı, normalde bacağın içinde kendine ait bir yuvada usul usul kayar ve mobiliteyi kolaylaştırır. Ancak bu kapak yerinden oynadığında, diz ekleminin dengesi de bozulur. İşte köpeklerde patella çıkığı tam olarak böyle bir durumdur; küçük bir kayma gibi başlar ama zamanla köpeğin yürümesini, koşmasını ve hatta keyfini bile etkileyebilir. Ancak endişelenmeyin! Köpeklerde patella çıkığı, erken fark edildiğinde kolaylıkla çözüm bulunabilecek bir sağlık sorunudur.
Köpeğinizin yürüyüşünde bir gariplik fark etmeye başladıysanız ve diz kapaklarında problem olduğunu düşünüyorsanız, gelin köpeklerde patella çıkığı hakkında tüm merak ettiklerinize yanıt verelim!
Köpeklerde Patella Çıkığı Neden Olur?
Köpeklerin diz kapağı aslında sandığımızdan çok daha komplike bir sistemin parçasıdır. Uyluktaki güçlü kaslar, özel bir bağ sayesinde diz kapağı üzerinden bacağa kuvvet uygular ve köpeğin rahatça yürümesini, koşmasını, zıplamasını sağlar. Normalde diz kapağı, kendine ait küçük bir kanalda yukarı aşağı kayarak bu hareketlere eşlik eder ve her şey tıkır tıkır çalışır. Ancak bazı köpeklerde bu sistem, olması gerektiği gibi çalışmıyor olabilir. Özellikle bacak yapısı çarpık olanlarda, diz kapağını tutan bağ olması gereken yerden biraz daha iç tarafa kaymıştır. Bu da her adımda diz kapağının yavaş yavaş yanlış yöne çekilmesine neden olur. Başta fark edilmez, hatta aylarca sadece arada sırada topallama gibi kendini gösterir. Ama zamanla dizin iç kısmındaki kanal aşınır ve diz kapağı artık yerinde durmakta zorlanır. İşte o zaman köpeklerde patella çıkığı dediğimiz sorun ortaya çıkar.
Bu durum küçük ırk köpeklerde daha sık görülür. Maltese, Chihuahua, Poodle ve Bichon Frise gibi minik dostlarımızda diz kapağının genetik olarak iç tarafa kaymaya daha yatkın olması hiç de nadir değildir. Bazı büyük ırklarda ise tam tersi olur; diz kapağı bu kez dış tarafa doğru kayar. Özellikle Danua, Saint Bernard ve İrlanda Kurt Köpeği gibi iri cüsseli köpeklerde bu tip sorunlar daha ağır seyredebilir ve hareket etmelerini ciddi şekilde zorlaştırabilir.
Kısacası patella çıkığı bir anda ortaya çıkan basit bir problem değil; çoğu zaman yavaş yavaş gelişen ve erken fark edilmezse köpeğinizin hayat konforunu ciddi şekilde etkileyebilen bir durumdur. Ayrıca, genetik olarak yukarıda bahsettiğimiz gibi, bazı ırkların daha yatkın olduğu bir rahatsızlıktır.
Köpeklerde Patella Çıkığı Belirtileri Nelerdir?
Köpeklerde patella çıkığı nasıl anlaşılır merak ediyorsanız, köpeğinizi gezdirmeye çıkardığınızda onu biraz gözlemleyin. Diz kapağı çıkığının neden olduğu bazı sinyaller ilk bakışta geçici bir sakarlık gibi görünür ama aslında önemli birer mesaj niteliğindedir. Köpeklerde patella çıkığı belirtileri şu şekilde olabilir:
Arka bacağı bir anda havaya kaldırma: Köpeğiniz yürürken ya da koşarken bir anda arka bacaklarından birini yukarı çekip üç ayak üzerinde ilerleyebilir. Birkaç adım sonra bacağını tekrar yere basıp normal şekilde yürümeye devam eder. Bu genellikle diz kapağı yerinden çıkıp tekrar yerine oturduğunda olur.
Bel bölgesinde kamburluk: Dizlerini rahat kullanamayan köpekler, vücut ağırlığını farklı şekilde taşımaya başlarlar. Bunun sonucunda bel bölgesinde hafif bir kamburlaşma oluşabilir ve köpek olduğundan daha “çökmüş” bir duruş sergileyebilir.
Diz büküldüğünde çıtırtı veya patlama sesleri: Köpeğiniz yürürken ya da dizlerini hareket ettirirken diz bölgesinden gelen “çıt” ya da “tak” gibi sesler duyabilirsiniz. Bu sesler, diz kapağının normal yuvasında düzgün şekilde kaymadığının bir işareti olabilir.
Zaman zaman topallama: Bazı günler hiçbir sorun yokken, bazı günler belirgin şekilde aksama, topallama görülebilir. Bu inişli çıkışlı tablo, patella çıkığının en kafa karıştırıcı ama en tipik işaretlerinden biridir.
Bacağı yana doğru savurma hareketi: Özellikle diz kapağı iç tarafa kayan köpekler, bacağını yana doğru bir hareketle sallayıp diz kapağını yerine “oturtmayı” öğrenirler. Dışarıdan bakınca komik gibi görünse de, bu aslında eklemin zorlandığının işaretidir.
Yürüyüşte dengesizlik veya garip basma: Köpeğiniz patisini tam basmak yerine daha temkinli basarak daha kısa adımlar atıyor olabilir. Bazı köpekler yürürken bacağını hafif bükük şekilde tutmayı tercih eder.
Büyük ırklarda bacak yapısının zamanla bozulması: Özellikle dışa doğru patella çıkığı olan büyük köpeklerde, büyüdükçe bacakların içe doğru döndüğü, patilerin yürürken yana baktığı “çarpık” bir duruş gelişebilir. Bu durum artık sadece bir diz problemi değil, genel bir duruş bozukluğu haline gelir.
İleri durumlarda ayağa kalkmakta zorlanma: Özellikle iki dizde birden sorun varsa ve ciddi seviyeye ilerlemişse köpek düzgün şekilde ayağa kalkmakta zorlanabilir ve hareket etmek istemeyebilir.
Kısacası, patella çıkığı bazen çok net topallamayla, bazen de sadece “arada bir olan tuhaflıklarla” kendini gösterir. Bu yüzden görmezden gelmek yerine, bu küçük işaretleri ciddiye almak köpeğinizin ileride yaşayacağı daha büyük sorunların önüne geçecektir.
Köpeklerde Patella Çıkığı Teşhisi ve Tedavisi
Köpeğinizde patella çıkığı olduğunu düşünüyorsanız, doğru tanı ve tedavi yöntemleri için onu mutlaka veteriner hekiminize götürmelisiniz. Veteriner hekiminiz, köpeğinizin bacağını kontrol edip diz kapağının normalde olması gereken yerde durup durmadığını ve anormal bir hareket olup olmadığını çözümleyecektir. Eğer bir sorun varsa, bunun ne kadar ciddi olduğunu ve dizde başka bir hasar olup olmadığını anlamak için de röntgen isteyebilir. Özellikle düşme, çarpma gibi bir travma sonrası ortaya çıkan patella çıkıklarında, eklemin genel durumu mutlaka detaylıca incelenir. Böylece sadece diz kapağının durumu değil, dizin tamamı hakkında net bir fikir edinilmiş olur. Patella çıkığı teşhisi aşamasından sonra da sıra tedaviye gelir.
Köpeklerde patella çıkığı tedavisi için (özellikle sık sık tekrar eden çıkıklarda) ve ciddi durumlarda genellikle ameliyat önerilir. Hafif, yani 1. derece vakalarda her zaman ameliyat şart olmayabilir. Hafif vakalarda ilaç kullanımı, kilo kontörlü veya hareketlerde kısıtlama yeterli olabilir. Ancak çıkık ne kadar ağırsa, ameliyatın o kadar erken yapılması önerilir. Çünkü amaç, ileride oluşabilecek artrit ve bağ yırtığı gibi sorunların önüne geçmektir.
Köpeklerde Patella Çıkığı Ameliyatı
Ameliyatta uygulanacak yöntem, köpeğinizin diz yapısına göre değişir. Bazı köpeklerde diz kapağını tutan bağın kemiğe yapıştığı yer düzeltilir, bazılarında diz kapağının kaydığı kanal derinleştirilir veya diz çevresindeki fazla gergin veya gevşek dokular düzenlenir. Gerekirse diz kemiklerinde küçük cerrahi düzeltmeler de yapılabilir. Çoğu zaman bu işlemler bir arada uygulanarak dizin daha sağlam ve dengeli hale gelmesi sağlanır.
Köpeklerde Patella Çıkığı Ameliyatı Riskleri Nelerdir?
Köpeklerde patella çıkığı ameliyatı çoğu zaman güvenli bir şekilde yapılabilse de her cerrahi müdahale gibi bazı riskler taşır. Ameliyat sırasında anesteziye bağlı komplikasyonlar oluşabilir, kanama veya enfeksiyon riski vardır. Ayrıca, ameliyat sonrası diz kapağı beklenen şekilde yerine oturmayabilir veya eklem çevresindeki dokular yeterince iyileşmeyebilir. Bazı köpeklerde ise yara bölgesinde şişlik, ağrı veya geçici hareket kısıtlılığı görülebilir. Ancak bunların hiçbiri görülmeyebilir veya çok daha farklı komplikasyonlar da oluşabilir. Aklınızdaki soruları mutlaka veteriner hekiminize danışmanız gerekir.
Köpeklerde Patella Çıkığı Ameliyatı Sonrası
Ameliyat sonrası dönem, patella çıkığı tedavisinin en kritik aşamasıdır. Bu süreçte köpeğin hareketleri kısıtlanmalı, iyileşme döneminde kısa ve kontrollü yürüyüşlerle kasları güçlendirilmelidir. Ameliyat bölgesinde şişlik, hafif ağrı ve hassasiyet normaldir ve her zaman veteriner hekimin önerdiği bakım talimatlarına uymak gerekir. Bu dönemde merdiven çıkmak, zıplamak veya yoğun şekilde oyun oynamak kesinlikle yasaktır, çünkü diz kapağı henüz iyileşme aşamasındadır ve zorlanırsa tekrar çıkabilir. Düzenli kontroller ile süreç takip altına alınmalıdır.
Köpeklerde Patella Çıkığı Egzersizleri
Bazen hafif vakalarda ameliyat gerekmez ve köpeğin diz kapağı çıkığı problemi, rutin düzeninde “yönetilir”. Hatta bazen egzersizler de bu sürece destek olur. Genel olarak aksi düşünülse de aslında patella çıkığı olan bir köpek için egzersiz yasak değildir ve doğru yapıldığında oldukça faydalı olabilir. Çünkü buradaki asıl amaç, diz eklemini zorlamak değil; dizin etrafındaki kasları yavaş yavaş güçlendirerek diz kapağının daha iyi desteklenmesini sağlamaktır. Az, sakin ve kontrollü egzersizler faydalı olabilir. Tabii veteriner hekimin de önerisiyle…
Peki ama bu egzersizler neler olabilir?
Gün içinde yapılacak kısa ve yavaş, kontrollü yürüyüşler bu işin temelini oluşturur. Ani koşular, sert dönüşler ve bir anda hızlanmalar ise dizler için ciddi risk oluşturur. Aynı şekilde merdiven çıkmak, koltuklara zıplamak ya da top peşinden aniden fırlamak gibi hareketler de bu dönemde diz kapağını daha da zorlayabilir. Ayrıca, evde yapılabilecek bazı basit hareketler de kasları desteklemek için oldukça işe yarar. Örneğin, köpeğinizin yavaşça oturup kalkmasını istemek, alçak engellerin üzerinden yavaşça geçmesini sağlamak ya da onu az eğimli bir zeminde yürütmek gibi aktiviteler uyluk kaslarını güçlendirmeye yardımcı olacaktır. Eğer köpeğiniz ağrı çekmiyorsa, kısa mesafelerde nazikçe sürünmek de kaslarını çalıştırabilir. Tüm bu egzersizlerin yumuşak bir zeminde ve günde toplam 5-10 dakika olacak şekilde yapılması faydalı olacaktır.
Bu egzersizleri köpeğiniz için denemeyi düşünürseniz öncesinde mutlaka veteriner hekiminizden fikir alın. Ayrıca, sonrasında çeşitli belirtiler ortaya çıkarsa ve köpeğinizin bacaklarında, hareketlerinde bir problem görürseniz mutlaka yine veteriner hekiminize danışın.
İşte, artık köpeklerde patella çıkığı hakkında tüm detayları biliyorsunuz! Bu yazımızdaki bilgilerden faydalanın; ancak asıl ve en doğru bilgiyi veteriner hekiminizden, köpeğiniz özelinde alabileceğinizi unutmayın!
Kaynak
https://vcahospitals.com/know-your-pet/luxating-patella-in-dogs
https://www.petmd.com/dog/conditions/musculoskeletal/luxating-patella-in-dogs
https://www.sustainablevet.org/blog/medial-patellar-luxation-treatment-without-surgery